A miña primeira experiencia co sublime foi baixo unha fogueira de San Juán ou, dito en coruñés, unha lumeirada, aí conjugué por primeira vez a fascinación co medo; saín tan vitorioso do envite que non cejé no empeño de construílas xunto ao meu amigo Roberto Ferreira, hoxe reputado xardineiro, ata ben entrada a nosa mocidade. Despois veu o mar, case á vez, porque a nosa tradición obriga a terminar a noite inmerso no mar do Orzán, como así o faciamos. Lume e mar son, desde entón, as miñas únicas vías de acceso ao sublime. Tronante é un grupo coruñés de intervención formado por un artista do ámbito das artes temporais, sobre todo da videocreación (Juan Lesta), e outro das destemporales (Xosé Suárez), que evita ser tratado como artista, pero sen cuxo concurso non resultaría frutífera a relación tronante que nos presenta esta obra land-artística executada sobre Ou campo dá festa, dos poucos centros sociais galegos que discuten o seu protagonismo ao atrio da igrexa. O seu lumeirada concilia dúas referencias, a sanjuanera e a votiva, ambas as de raizame arcaico; a primeira como invitación ao sol para quedar e a outra como pregaria telúrica para lograr os favores da Terra. Tronante inspírase na pedra dúas cadrís de Muxía, pero poderían quedar máis preto e recalar no santuario arteixán dá Virgem dá Pastoriza para conseguir o mesmo; seino de primeira man porque a miña nai obrigábame a pasar pola pedra todos os anos para facer de min a persoa de proveito que nunca fun. Lumeirada á que se sumará a obrigatoria sardinhada cunha decidida ausencia de música, porque o cerimonial sanjuanero carece por completo de música, ao bastarse co lume e o mar, que se reencontran no cerimonial da sardinhada. En mirar polo, Xosé Suárez efectúa unha suplantación de quíntupla raíz que se esgota na cuarta. As suplantacións que comete son as do ollo, a atención, a imaxe, o recordo e o relato, pero ao alcanzar o último vese incapacitado para elevalo e cédelle ao espectador o beneficio de facelo. A xenealoxía desta obra é sincera e triste. Nos últimos días, o seu pai visitaba un bosque de propiedade familiar do que regresaba cheo de fábulas que contaba á familia sen que lle outorgasen a menor credibilidade; morto o fabulador, a XS saltoulle a alarma sobre a certeza das fábulas paternas. Para investigalo dispuxo unha cámara (primeira suplantación), habilitada cun detector de presenzas (segunda suplantación), que el mesmo positiva (terceira suplantación), para construír un rexistro (cuarta suplantación) mudo, e por iso cédelle ao espectador, alén da lupa, a oportunidade de contarlle a XS aquilo que o moi fabulador do seu pai viviu. En Juan Lesta tamén atopamos un procedemento para suplantar o relato final a través da negación da mirada, agora non do seu proxenitor senón da súa propia, xa que non acepta a ofrecida pola simplicidade do ver mecánico, e sométeo a un proceso de depravación sensorial para que nos achegue a algo máis alá do proporcionado polas ferramentas de visión, porque as máquinas de visión ademais de mentir, que é o de menos, non ven o que ti cando dirixes a súa atención cara a calquera dos estímulos que desexas transmitir de maneira perenne, que esa sería a súa verdadeira función, e non a de fixar a verdade dun momento; porque nos esquecemos de que o ver é instantáneo e ese mirar que se basta a si mesmo non contén a semente da súa transmisión; por iso, todo o xogo ao que somete JL estas obras busca transcender a visión mecánica e achegarnos ao visto polo autor. E así, a través da suplantación mecánica, como nunha nova viaxe ao centro da Terra, Juan Lesta, Tronante e Xosé Suárez enfróntannos a unha nova experiencia do sublime, ao someternos ao rito de vagar polos seus bosques familiares.

Sempre que miro atrás encontro que, de modo non intencionado, a paisaxe e a música son os dous vectores principais no meu traballo. Aproveitando a ilusionante invitación de Carlos e Montse a expoñer na Fundación PazosCuchillo de Pazos, pretendo facer unha parada, mirar ao horizonte, e recompilar unha serie de proxectos recentes que reflicten ben estes dous mundos, a través dalgunhas obras preexistentes e doutras creadas para esta ocasión, este espazo e estas circunstancias. Vídeo, instalación, obxectos case de xoguete e fotografías, conteñen nesta exposición a miña visión do espazo, a paisaxe, o micropaisaje e da contemplación do inalcanzable. Todo isto entrelazado sempre coa música e a ambientación sonora. Pretendo tamén que esa visión da paisaxe nas súas diferentes formas, e do horizonte en particular, véxase intervida e modificada, converténdose finalmente en algo íntimo, persoal, case relixioso, e encerrado dentro de pequenas cápsulas de contido, xa sexan dispositivos que caiban na palma da man, ou salas nas que mergullarse formando parte dese mesma paisaxe. Aínda que por primeira vez na miña traxectoria traballo a imaxe estática con sériea “Ceos Intervidos” na que levo anos experimentando, sempre acabo derivando cara ao vídeo como o meu medio natural. Aínda así nesta ocasión haberá pezas fotográficas nas que recupero o soporte fotoquímico tradicional de diapositiva e de microdiapositiva, en contraposición coa instalación multicanle de vídeo e luz láser das pezas que en principio son máis naturais no meu traballo, e que estarán tamén presentes nesta exposición. O son é a metade dunha película, e así ocorre nas miñas pezas, xa sexan monocanal, instalacións ou accións. Así nesta ocasión quero destacar o traballo de Marco Maril, que pon a ambientación sonora a varias destas pezas e instalacións (Faro Horizontal, Maçanetas…) e a Karen Vogt e Pepo Salazar encargados de sonorizar unha peza especial creada en e para a xanela da sala principal da Fundación. Todo audiovisual pretende, en esencia, capturar momentos do pasado e reproducilos no presente, pero neste caso a idea é recuperar momentos que realmente nunca existiron, para crear unha memoria tamén inexistente e inalcanzable. “Unha vez que nos separamos do que podemos tocar, ese obxecto se santifica; adquire a beleza do inalcanzable, a calidade de milagroso”. Neve de primavera (1968), Yukio Mishima “No horizonte do inalcanzable, atopamos a motivación para transcender os nosos límites e alcanzar o extraordinario”. ChatGPT 3.5 (2024)

mirar por el é un pequeno proxecto que levei a cabo tralo pasamento do meu pai en novembro do 2022. Tiñamos unha relación moi estreita. Principalmente porque era un ‘padrazo’ pero tamén porque me caía moi ben. Era un pouco excéntrico, hermético, todo un carácter e cun sentido do humor moi particular. Era, ademais, un gran amante da natureza e dos animais, do mesmo xeito ca min. Cando se fixo maior e durante anos a súa rutina despois de comer, mesmo en días de choiva ou vento, consistía en botar unha sesta dentro do seu coche ‘rojo’ no medio dun bosque de castiñeiros que está á beira de casa. Sempre dicía que aproveitaba para observar corzos e outros animais a plena luz do día. Pensabamos que fantaseaba porque non cremos que eses animais se achegasen tanto ás casas. Despois do seu falecemento decidimos esparcir as súas cinzas nese bosque tan especial para el. Pouco despois coloquei unha cámara de fototrampeo para espiar aos animais que el contaba que vía, sen ningún proxecto en mente. Sorprendentemente a cámara capturou centos de imaxes deses animais que, efectivamente, visitaban o bosque xunto con algunhas persoas que viñan coller castañas, roubar leña ou simplemente o atravesaban nos seus paseos. Cando a cámara cazou ao raposo ao amencer (unha das imaxes que máis me gustan) decidín mantela no bosque o ano enteiro e seleccionar algunhas imaxes para regalar a persoas próximas. Finalmente seleccionei 365 desas imaxes, moitas seriadas (a cámara actívase cun detector de presenza e está programada para disparar series de 10), impriminas e distribuínas aleatoriamente en 30 caixiñas que entreguei aos nosos seres queridos: os seus e os meus. Entre todos eles poderían recompoñer a mirada completa dese ano que para min foi emocionalmente moi intenso. A calidade das fotografías é, obviamente, mala debido ás limitacións da cámara. Con ese condicionante decidín non editalas e mostralas tal como foron capturadas e seriadas por orde cronolóxica, sen destacar ningunha; para non furtar a idea de achado, que é central no proxecto, ao espectador. Algunhas, con todo, parécenme asombrosamente bonitas: a do raposo antes citada, a do gato branco que parece darse conta de que hai unha cámara, a da aldea á noitiña, a do intruso roubando leña, a da choiva que non se distingue das árbores, a da corza á que un raio de sol lle ilumina xusto na cabeza… O conxunto das 365 fotos, que teñen datos como data, hora, temperatura..., constitúen unha especie de cartografía das emocións dese ano sen o meu pai, porque son quen de evocar momentos e estados de ánimo. Esta cartografía verase exposta na Fundación PazosCuchillo distribuída en catro mapas. mirar por el é, principalmente, unha forma poética e emocional de enfrontar a perda dun ser tan querido e especial. Por último, mirar por el (en galego) pareceume un título idóneo para este proxecto xa que ten o dobre sentido de suplantar a súa mirada e ocuparse del. Tamén o ten en castelán pero o uso da segunda acepción non é tan común como en galego.

Era un home excéntrico e carismático. Mesmo con mal tempo, gustaba de ir botar unha sesta dentro do seu coche 'rojo' no medio dun bosque de castiñeiros e carballos que hai a carón da casa. Hoxe as súas cinzas descansan alí, rodeado dos animais que sempre dicía que vira e nunca lle cremos. Durante un ano, a súa mirada foi suplantada por unha cámara de fototrampeo que capturou centos de imaxes deses animais que el adoraba e de algún intruso... 365 desas imaxes, unha por día, foron distribuídas aleatoriamente en 30 caixas, todas diferentes, que agora atesouran algúns dos seus seres queridos... e dos meus, e que suman a ollada completa dos días da ausencia. Esa ollada figura tamén, sen fragmentar, no mapa que contén as 365 imaxes e que representa unha especie de cartografía emocional dos doce meses de dó polo meu pai. mirar por el

Juan Lesta e Xosé Suárez formamos Tronante, un colectivo artístico que traballa principalmente sobre a interacción da luz e a paisaxe. Como tal colectivo desenvolvemos un proxecto para a contorna da Fundación PazosCuchillo. Cando os responsables da Fundación nos propuxeron facer dúas exposicións individuais pensamos en facer unha peza conxunta. Na primeira reunión que tivemos o comisario propúxonos a mesma idea e, xa nese momento, entre o tres acendemos a primeira faísca. A fogheteira pretende crear un novo rito ou superstición para a véspera da noite de San Xoán. Ten forma de fogueira pero está montada sobre unha ponte autoportante de Leonardo da Vinci que, paradoxalmente, non funciona como tal senón como un túnel no que os visitantes se deberán adentrar para quedar libres de calquera mal. O rito remitirá ao que se celebra na pedra dos cadrís, unha rocha situada sobre o cantil do Santuario da Barca (Muxía), á que se atribúen propiedades curativas cando se atravesa gabeando. Unha vez concluído os participantes prenderán lume á instalación. A fogheteira está elaborada con madeiras do bosque do proxecto mirar por el de Xosé Suárez xunto con outras do bosque onde o pai de Juan Lesta construíu unha preciosa casa de madeira. A instalación funciona como nexo de unión das outras obras que presentamos e tamén como homenaxe festiva aos nosos pais, que tiñan ámbolos dous un marabilloso sentido do humor. Fogheteira [ foħeˈtejɾa̝] é un xogo de palabras entre fogueira e fogueteira (muller que se adica a tirar foguetes)