Hei de confesar que, cando Montserrat Cuchillo e Carlos Pazos comentáronme a súa idea de poñer en diálogo a obra de David Bestué e Antoni Llena, sentín unha certa sensación de estrañeza. Hei de admitir tamén que esta impresión duroume apenas uns segundos. Sei que, para Pazos, as rarezas, as yuxtaposiciones inesperadas e as cartografías imposibles son inherentes ao seu quefacer artístico e un elemento central na proposta estética da súa Fundación. Non en balde, hai uns anos Carlos e Cuchillo organizaron unha mostra a partir das colaboracións de dous autores tan diferentes como Dieter Roth e Richard Hamilton, que, conscientes como eran das súas discrepancias, traballaron xuntos en numerosas ocasións. Existe así mesmo unha relación de afecto e respecto entre Pazos, Llena e Bestué que é importante reivindicar. Os tres conforman unha xenealoxía distinta da arte catalán do últimos cincuenta anos, aínda que non hai na súa obra elementos formais ou temáticos que os acheguen entre si. E, a pesar de que para os tres as referencias artísticas son parte intrínseca da súa práctica, non tentan construír un relato homoxéneo. Este sempre é fragmentado e xestual, un acto que se conforma no momento da súa realización e que ten algo de irrepetíbel e enigmático. Desde estas premisas, facendo explícita a miña estrañeza inicial sobre “a parella”, expoño a conversación con Bestué e Llena. Pregúntolles sobre a significación que a historia, o xesto e o enigma teñen para eles. Manuel Borja Villel As citas a artistas como Philip Guston, Giulio Romano ou Cézanne son constantes, ás veces obsesivas no caso de Toni, fixa a súa atención en pintores que expresan a melancolía dun mundo que desapareceu. Pero, non hai nostalxia. Llena non quere volver ao pasado, só ratificar o seu derrube. Observo algo análogo en David, cando percorre de novo os lugares en estivéronos os pintores da Escola de Vallecas ou cando escribe o libro sobre El Escorial. David Bestué Eu creo que a parella ten sentido. Sendo de dúas xeracións distintas, Toni e eu coincidimos nos nosos inicios coa acción e o conceptual e, chegada a mediana idade, os dous empezamos a expornos cuestións de carácter máis formal. Doutra banda, os dous formamos parte dunha tradición de raíz catalá, que é esa mística da precariedade. Con poucos elementos, con poucos materiais, sobre todo ao principio, traballamos en cuestións como, entre comiñas, máis místicas ou que van máis aló da cuestión formal. A min sempre me interesou a análise do presente, pero moitos dos meus traballos, que son de formalización precaria ou que son efémeros, teñen que ver coa dificultade de establecer unha forma ou unha obra permanente. Ou sexa que si, creo que ten que ver con algo que está a piques de desfacerse, ese estar no límite da transición a outro momento. Para min Enric Miralles é unha figura crepuscular. No caso da Escola de Vallecas, Antonio Palacios ou El Escorial do que se trata é de tentar desactivar unha estrutura simbólica ligada ao feito hispánico, porque creo que a situación actual reclama un posicionamento que ten que ver con desmontar esta mesma estrutura. Antoni Llena Sempre me sentín fóra de todo. O meu conflito coa realidade vén da infancia. Non comprendía nada do que ocorría e empecei a entender a realidade vendo pintura, porque observaba que na pintura todo estaba incardinado. Todas as contradicións encaixaban nun punto. Grazas á pintura, que é unha linguaxe que coñezo, podo máis ou menos entender a realidade. Facendo que todas as contradicións e todo o que aparentemente non encaixa atopen o seu sitio, a súa xustificación e a súa dimensión de globalidad, de explicar as cousas en 360 graos. Por este motivo interésanme os artistas que non se axustan nin co movemento artístico no que se forman nin no que desenvolven o seu traballo. Ese sería o caso de Philip Guston, que nunca terminou de conectar co expresionismo abstracto, nin despois coa arte pop que lle sucede. Os artistas que quedan desubicados son marabillosos, porque se aguantan grazas a que crean unha exactitude nova que non é a que se espera deles. Os artistas que me gustan son os que se atopan nesa especie de encrucillada imposible. Eu síntome así, non encaixo en ningures. MBV Para min vosa obra é xestual, no sentido de que é pre e post discursiva. O xesto ten unha dimensión simbólica que reflicte os nosos estados mentais e afectos. Estes expresan un propósito para o que non hai unha definición que non sexa superflua. Iso choca co feito de que as alusións a outros autores son tan relevantes no voso traballo. Diríase que, aínda que as referencias artísticas piden concreción, o xesto, pola contra, esixe apertura. O seu valor non se rexe por criterios de verdade ou falsidade, senón pola súa capacidade de conmover. A conmoción e afecto son, como explica Frederic Jameson, distintos da emoción. Mentres que os primeiros escapan a calquera definición e son indisociables do suxeito, a segunda é un sentimento facilmente clasificable e externa a nós. Por suposto, ese xesto afástase tamén de todo virtuosismo porque xorde da tensión que se xera a partir do que a mente imaxina, o que a man pode facer e o que o obxecto, texto ou acción permiten. ALL Para min o xesto é importantísimo porque me abre o camiño. O xesto é a forma que temos de pensar sen a cabeza… Buscar a cor é a forma que teño máis xenuína de pensar e está moi ligada co xesto. O que me move cada día para traballar é o papel en branco, porque estou a esperar que apareza o que non sei, que non entendo, pero que, no momento de aparecer, recoñézoo como propio. Trato de rexeitar as cousas que xa vin ou que xa sei. Sempre busco que haxa unha nova liña, unha nova raia, unha nova cor, algo que aparece como algo que non entendo, pero en cuxa non claridade recoñézome. E isto é o que me impón traballar todos os días. Eu necesito traballar constantemente, porque o que vai aparecendo vai contando o tempo que me toca vivir. O camiño que se vai facendo diante, antes de pisar, o camiño que vou facendo mentres vou pisando. Sempre levo un saco ao lombo e nese saco transporto todo o que a cultura rexeitou. Porque nada morre, neste mundo nada morre, aínda que todo morre. Pero a morte esta tan viva como a vida. O que eu fago xa o fixo Giulio Romano, doutra forma. DB Para min esta idea de xesto en suspensión ten que ver coa tensión entre pensamento e realidade que sempre me fascinou; a cuestión de como sacar, de como trasladar unha idea que no meu caso adoita ser textual, cara a un formato tridimensional. Por iso empecei traballando a acción e despois fun probando diferentes técnicas, ata chegar ás últimas esculturas que estou a moldear coas mans. Creo que este ir probando, que para Toni é non saber do todo por onde se vai, ten que ver coa necesidade de que a obra non cristalice do todo; é dicir, deixar o seu "significado" en suspensión. Por iso moitas veces as miñas obras son fráxiles e efémeras, porque me falan dun aquí e un agora que quizais non se pode prolongar demasiado no tempo. MBV O xesto sorprende porque, antes de que te decates do que vas facer, xa o tes aí, diante de ti; e relaciónase co enigma, é dicir, con aquilo que é irresoluble. A conclusión dun enigma é outro enigma. Esa é a súa única certeza. E esa imposibilidade para min é fundamental. Doutra banda, o enigma sempre vai acompañado do fetiche, un ente misterioso e que dificilmente se controla. Penso que ese fetiche, ese elemento fetichizante e máxico está presente no traballo dos dous. No caso de David, por exemplo, neses obxectos que parecen absurdos pero que teñen algo de feitizo. No caso de Toni, na súa reivindicación do debuxo como ese elemento que non se sabe se é escritura, pintura ou debuxo, e que che atrapa cada vez que o ves. ALL Por iso debuxo cada día… Eu entendo os meus debuxos, teño miles e miles, como unha obra única. Empúxame o desexo de saír cada día para atoparme con ese enigma que é a páxina en branco e tentar que o seguinte debuxo empuxe ao novo, pero que non sexa debedor do anterior. Eu creo que a miña obra consiste precisamente nesa procura do enigma, ese querer atopar a palabra que aínda non dixen, que sei que aínda non está nin formalizada nin socializada, pero é a palabra que nos dirá, diranos o mañá, sen que aínda o mañá exista. Este buscar todos os días co papel en branco. É algo tan físico como intelectual, xa que o día que non o fago síntome mal, sinto que a vida non ten sentido. Necesito debuxar para sentirme, non vivo, porque non se se estou vivo ou morto, senón para sentirme útil cunha absurdidad que é ese traballo de buscar o que aínda non se que é. Recoñézoo porque todo o que vin antes é un pouso que quedou. É un pouso que está metido en min, que é a pintura, que necesito recrear e facer revivir desde circunstancias, desde perspectivas, desde experiencias que necesita a pintura para volver revivir. DB Para min o enigma ten que ver coa suspensión do sentido da que falaba antes. Hai un exemplo ao que lle dou voltas desde hai tempo e que ten relación con isto. Trátase dunha pedra redondeada que se achou hai uns anos no subsolo da catedral de Cusco durante unhas obras e que agora se atopa arrecunchado na entrada. Ninguén sabe ben para que serviu, pero como a actual construción atópase sobre as ruínas do antigo templo de Viracocha, parte da poboación cre que esta pedra é a representación dunha divindade inca e teñen o costume de tocala ao acceder ao recinto. O que me fascina deste elemento é que ninguén pode saber de certo que é e aínda que parece fóra de lugar, de feito, está a marcar un tempo e un espazo anterior ao lugar que ocupa. Para min ten que ver coa semente da que antes falaba Toni, porque, aínda que permanece nas pavías dado a súa orixe irresoluble, a súa soa presenza no interior da catedral debilita o contexto onde se sitúa, ao sinalar unha orde simbólica alternativa, como unha potencia. Durante séculos impúxosenos a necesidade dun relato homoxéneo e lineal. Quen estaba dentro existía, o que quedaba fóra non. Oíndo a Llena e a Bestué, pensando en Pazos, non podo senón especular sobre a urxencia de trazar esa xenealoxía de obras e artistas á que aludía ao comezo. Nela as descontinuidades e a detención de sentido, que nos permiten imaxinar aquilo que descoñecemos, son máis importantes que a coherencia estilística ou narrativa dunha historia única.

En 1969 o Col·legi d’Arquitectes de Catalunya convidou a Sílvia Gubern, Jordi Galí, Àngel Jové e Antoni Llena a pronunciar unha conferencia para falar do seu posicionamento estético, que entón resultaba revolucionario. Sen avisar, este colectivo decidiu presentar Primeira morte. Os artistas deixaron o salón de actos do Col·legi d’Arquitectes ás escuras e colocaron un monitor de televisión sobre a mesa dos conferenciantes. O monitor reproducía o vídeo Primeira morte mentres, ao pé do escenario, Àngel Jové, vestido de negro coa boca resaltada con pintura fosforescente, lía fragmentos da novela The Naked Lunch (1959), do escritor estadounidense William S. Burroughs. O vídeo Primeira morte contén un relato coral de escenas cotiás gravadas na casa onde vivían os catro artistas, o Jardí do Maduixer (na rúa Clarassó da urbanización O Maduixer, en Barcelona), lugar que a finais dos anos sesenta funcionou como activador da arte pobre, conceptual e experimental na cidade. Nunha segunda parte moi diferenciada, móstrase ao público da sala o día da presentación da obra no COAC: mentres a xente ía entrando na sala, os artistas, situados na penumbra, filmárona sen avisar. «O sentido conceptual do vídeo inspírase na obra de Edouard Manet, Xantar sobre a herba. A finais dos anos sesenta do século XIX, Edouard Manet pintou un cadro que, a pesar de que o tema non era de carácter político, levantou moito rebumbio. En contraste coa obra explicitamente política do seu coetáneo Gustave Courbet, a de Manet podía parecer inocente, pero a liberdade que manifestaba fíxoa socialmente incómoda. Foi considerada inmoral. Primeira morte quería ser unha chiscadela a Xantar sobre a herba. Pretendía establecer un paralelismo estético conceptual cunha obra realizada cen anos antes», explica Antoni Llena. A cinta perdeuse en 1987 cando formou parte da primeira retrospectiva de vídeo, La imagen sublime. Vídeo de creación en España (1970-1987), unha exposición que tivo lugar no Centro de Arte Reina Sofía de Madrid. No ano 2010, e como resultado da investigación levada a cabo por Blanca de la Torre e Imma Prieto con motivo da exposición Vídeo(S)torias, que puido verse no Artium de Vitoria, localizouse nos arquivos de TV3.